Her 14 Şubat'ta çiçekçilerde kırmızı güller tükenir, restoranlarda iki kişilik masalar dolar, biri bir yerde kartını elle yazmaya oturur. Oysa adını taşıyan Aziz Valentin, kilise tarihinin en belirsiz figürlerinden biridir ve ona atfedilen romantizm, ölümünden yaklaşık bin yıl sonra doğmuştur. takvim.in olarak bu tarihin çevresindeki konserleri, akşam yemeklerini ve küçük kültür etkinliklerini takip ediyoruz; en ilginç yanı, bu programların "aşk" fikrini ne kadar farklı yorumlaması.
Önemli noktalar
- Sevgililer Günü, Valentin adlı en az bir, belki iki erken dönem Hıristiyan şehidini anar. Gizli nikâhlar ve veda mektubu gibi ünlü hikâyeler belgeli tarih değil, sonradan oluşmuş rivayetlerdir.
- 14 Şubat ile romantik aşk arasındaki bağ ilk kez şair Geoffrey Chaucer'ın 1380'lerde yazdığı Kuşlar Meclisi (The Parliament of Fowls) adlı şiirinde görülür; şiirde kuşlar eşlerini seçer.
- Günün, Roma'nın Lupercalia şenliğinin yerini almak için ortaya çıktığı iddiası tartışmalıdır; tarihçi Henry Ansgar Kelly bunun için kanıt bulunmadığını söyler.
- Dünyada gün çok farklı yaşanır: Japonya'da kadınlar erkeklere çikolata verir, erkekler 14 Mart'taki Beyaz Gün'de karşılık verir; Finlandiya ve Estonya'da gün arkadaşlara ayrılmıştır.
- Türkiye'de Sevgililer Günü olarak bilinen gün; akşam yemekleri, hediyeler ve Türk ile Batı müziğini buluşturan konserlerle kutlanıyor.
Aziz Valentin kimdi?
Dürüst cevap şu: kimse tam olarak bilmiyor. Kilise, 14 Şubat'ta en az iki Valentin'i anar. Biri, geleneğe göre MS 269'da şehit edildiği söylenen ve kentten kuzeye giden eski yol Via Flaminia üzerine gömülen Roma'lı bir rahiptir. Diğeri, bugünkü İtalya'nın Terni kentinin eski adıyla Interamna piskoposu Valentin'dir; onun şehit edilişi imparator Aurelianus dönemine, MS 273'e yerleştirilir. Tarihçiler bunların iki ayrı kişi mi, iki yerde anılan tek kişi mi, yoksa yerel hafıza ile efsanenin karışımı mı olduğunu hâlâ tartışıyor.
Belirsizlik o kadar ciddiydi ki Roma Katolik Kilisesi, 1969'da Aziz Valentin'i tüm kilisenin kutladığı bayramların listesi olan Genel Roma Takvimi'nden çıkardı. Sık aktarılan gerekçe şöyle: adı dışında hakkında, Via Flaminia'ya gömüldüğünden başka bir şey bilinmiyor. Yerel takvimlerde anılmaya devam edebiliyor. Doğu Ortodoks Kilisesi ise Aziz Valentin için kendi günlerini kullanır: 6 Temmuz ve 30 Temmuz.
En bilinen hikâyeler cazip ama çok daha geç bir geleneğe dayanıyor. Birinde İmparator II. Claudius, askerlerin savaşa odaklanması için genç erkeklerin evlenmesini yasaklar, Valentin ise çiftleri gizlice evlendirir. Bir başkasında hapishane görevlisinin kızını iyileştirir ya da onunla dostluk kurar ve son notunu "Valentin'inden" diye imzalar. Bu hikâyeler bugünü neden sevdiğimizi açıklıyor, ama onları rivayet olarak okumak gerekir. Bir rehber ya da tebrik kartı bunları kesin gerçek gibi sunuyorsa biraz şüpheci olun.
Sevgililer Günü gerçekten Lupercalia'nın yerini mi aldı?
Sık okuyacağınız bir anlatı var: Kilise, Roma'da şubat ortasında kutlanan eski bir şenlik olan Lupercalia'nın yerine Sevgililer Günü'nü icat etti; Papa I. Gelasius bunu, eski şenliği 490'larda kınadıktan sonra yaklaşık MS 496'da yaptı. Düzgün bir hikâye, aynı zamanda tarihçilerin en çok güvenmediği kısım.
Sorun, kanıtın hikâyenin başladığı yerde bitmesi. 14 Şubat'taki Aziz Valentin bayramı, 8. yüzyıldan kalma bir ayin kitabı olan Gelasius Sakramentarı'nda kayıtlıdır; ama hiçbir kaynak bu bayramı Lupercalia'nın ritüellerine bağlamaz, Lupercalia'nın ritüellerinde de bugün kastettiğimiz anlamda romantik aşk yoktur. Ortaçağ kilisesi ve Chaucer üzerine çalışan Henry Ansgar Kelly, bu iddianın yaygınlığına rağmen Aziz Valentin Günü'nü Lupercalia âdetlerine bağlayan hiçbir kanıt bulunmadığını belirtir. Şubat, birçok şeyin anıldığı bir aydı ve bir şehit bayramı 14'üne denk geldi.
Adil bir özet şöyle: Lupercalia gerçekti, Aziz Valentin büyük olasılıkla gerçekti, ama birinin diğerinin üstüne kurulduğu fikri, kaynakların desteklemediği, kulağa modern gelen bir açıklama.
14 Şubat sevgililerin günü nasıl oldu?
Dönüm noktası dinî değil, edebîdir. İngiliz şair Geoffrey Chaucer 1380'lerde Kuşlar Meclisini (Orta İngilizcesiyle Parlement of Foules) yazdı; kuşların eş seçmek için toplandığı bir rüya şiiri. Chaucer olayı belirli bir güne bağlar: şiir, "For this was on seynt Valentynes day" der, yani her kuşun gelip eşini seçtiği gün Aziz Valentin günüdür. Wikipedia ve pek çok edebiyat tarihçisi şiiri yaklaşık 1382'ye tarihler ve çoğu, bunu Sevgililer Günü ile romantik aşk arasındaki ilk kayıtlı bağ sayar. Muhtemel açıklama, ortaçağda kuşların şubat ortasında eşleştiğine dair inanç; ama bu bir yorum, Chaucer'ın söylediği bir olgu değil.
Chaucer'dan sonra fikir saray şiiri yoluyla yayıldı. Fransızca yazılmış en eski günümüze ulaşan sevgililer günü şiiri 1415'te Orléans Dükü Charles tarafından yazıldı; Charles, Agincourt Muharebesi'nde esir düştükten sonra Londra Kulesi'nde tutuluyordu. Eşine "ma tres doulce Valentinée", yani "çok tatlı Valentin'im" diye seslendi ve aşktan şimdiden yorulduğundan yakındı. Göremediği birine yazan bir mahpus, ilk gerçek sevgililer günü mesajı için makul bir aday.
Bir sonraki büyük adım sanayiden geldi. 1847 dolaylarında Massachusetts'in Worcester kentinde Esther Howland (1828-1904), kabartmalı kâğıt dantelli kartları seri hâlde üretmeye başladı ve özel bir jesti satın alınabilir bir ürüne dönüştürdü. Bugün geleneksel saydığımız kartların, çiçeklerin ve çikolataların büyük bölümü bu yüzden son iki yüzyılın hikâyesidir.
Sevgililer Günü dünyada nasıl kutlanıyor?
Tarih ortak, ama neredeyse başka hiçbir şey ortak değil. Aşağıdaki karşılaştırma en belirgin farkları gösteriyor.
| Yer | Ad ya da gelenek | Ne oluyor |
|---|---|---|
| Japonya | Sevgililer Günü çikolatası ve Beyaz Gün | Kadınlar 14 Şubat'ta çikolata verir; erkekler 14 Mart'ta karşılık verir |
| Güney Kore | Kara Gün, 14 Nisan | Partneri olmayanlar siyah erişte yemek için bir araya gelir |
| Finlandiya | Ystävänpäivä ("Arkadaşlar Günü") | Arkadaşlar kart ve küçük hediyeler paylaşır; çiftler de katılır |
| Estonya | Sõbrapäev ("Arkadaşlar Günü") | Aynı fikir, 1980'lerin sonunda benimsendi |
| Türkiye | Sevgililer Günü | Akşam yemekleri, çiçekler, hediyeler ve temalı konserler |
Japonya: çikolata, nezaket borcu ve Beyaz Gün
Japonya Batı'daki senaryoyu tersine çevirdi. Burada gün, kadınların erkeklere çikolata vermesiyle ilgili. En yaygın kabul gören köken, Kobe'li şekerleme firması Morozoff'un İngilizce yayımlanan Japan Advertiser gazetesine 12 Şubat tarihli verdiği ve okurlara Sevgililer Günü hediyesi olarak çikolata göndermelerini öneren 1936 tarihli ilandır. Firma 1953'te kampanyasına kalp biçimli çikolataları da ekledi.
Yıllar içinde gelenek kendi sözlüğünü kurdu. Honmei choco, partnere ya da gerçekten sevilen birine verilen çikolatadır; giri choco ise toplumsal yükümlülük anlamına gelen giri sözcüğünden gelir ve iş arkadaşlarına, amirlere, tanıdıklara nezaketen verilen çikolatayı ifade eder. Karşılık 14 Mart'ta, Beyaz Gün'de verilir; bunun 1977'de Fukuoka'daki şekerlemeci Ishimura Manseido'nun erkeklere karşılık olarak lokum benzeri marshmallow önermesiyle başladığı sıkça söylenir. Popüler anlatılar, karşılığın değerinin ilk hediyenin iki-üç katı olması gerektiğini de ekler; ama bu bir kural değil, bir parmak hesabı.
Finlandiya ve Estonya: arkadaşlara ayrılmış bir gün
Finlandiya'da gün Ystävänpäivä, yani Arkadaşlar Günü. 1980'lerde, kısmen çocukların kart ve el yapımı küçük hediyeler hazırladığı bir okul geleneği olarak başladı ve 1996'da resmî takvime girdi. İnsanlar kartlarla, ortak yemeklerle, buz pateni ya da kızak gibi dış mekân etkinlikleriyle kutluyor; hem bekârlar hem çiftler katılıyor. Fikir 1980'lerin sonunda komşu Estonya'ya ulaştı; orada adı Sõbrapäev.
Güney Kore: 14 Nisan'da Kara Gün
Güney Kore'de 14 Nisan Kara Gün olarak anılır ve partneri olmayanlar bu günde birlikte siyah erişte yer. Tek bir tarihin küçük ritüellerle dolu bir takvime nasıl genişletilebildiğini gösteren güzel bir örnek; romantik bir bayram çok geçmeden, dışarıda kalanlar için de bir bayram üretiyor.
Türkiye: Sevgililer Günü
Türkiye'de gün Sevgililer Günü diye bilinir. Akşam yemekleri, çiçekler, çikolatalar ve hediyelerle kutlanır; İstanbul gibi şehirlerde temalı konserler ve akşamlar düzenlenir. Geleneğin Türkiye'ye tam olarak ne zaman geldiği net biçimde belgelenmiş değil; bu yüzden bir tarih tahmin etmek yerine bugün yaygın biçimde bilindiğini söylemek daha doğru. Türkçenin zengin bir aşk şiiri ve şarkısı geleneği var; Sevgililer Günü programları da bu yüzden sıradan bir pop baladı listesinden farklı duyulabiliyor.
İstanbul'da bir Sevgililer Günü konseri nasıl olur?
Somut bir örnek 2020'den. İstanbul'un Anadolu yakasında, Kadıköy'ün Rasimpaşa semtindeki Yeldeğirmeni Sanat, "Her Dilde Aşk" adlı bir Sevgililer Günü programına ev sahipliği yaptı. Programı Okan Üniversitesi Devlet Konservatuvarı öğretim üyeleri sundu: Türk müziği alanında Dr. Öğr. Üyesi Çetin Körükçüoğlu ile Dr. Öğr. Üyesi Göknil Bişak Özdemir, opera şan alanında Dr. Öğr. Üyesi Seta Kürkçüoğlu. Piyanoda Paolo Villa, kanunda Fatih Vural eşlik etti; kanun, Türk klasik müziğinin merkezindeki, telleri parmakla çalınan yamuk biçimli bir çeşit zitherdir.
Fikir basit ve akıllıcaydı: Türk müziğini ve Batı müziğini aynı sahneye çıkarıp doğunun ve batının aşk şarkılarının birbirine cevap vermesine izin vermek. Günü planlayan herkes için iyi bir model. Böyle bir konser, ister çift olsun ister arkadaş grubu ister tek başına gelen biri, aynı odada oturmak için ortak bir neden sunar ve restoran rezervasyonunun baskısını taşımaz.
14 Şubat'ta yemekten başka ne yapılabilir?
Yukarıdaki tarih birkaç işe yarar fikir veriyor. Chaucer'ın günü eş ve arkadaş seçmekle ilgiliyse, Orléans Dükü Charles da sevgililer günü şiirini bir mektup olarak yazdıysa, gün her zaman harcamaktan çok dikkatle ilgili olmuş demektir. Buradan çıkan birkaç yaklaşım:
- Canlı bir şeye gidin. Konser, okuma ya da küçük bir tiyatro gösterisi sonrasında konuşacak bir şey bırakır.
- Fin fikrini alın. Aylardır görmediğiniz bir arkadaşı arayın. Tarihte günün yalnızca çiftlere ait olduğunu söyleyen bir şey yok.
- Elle bir şey yazın. Orléans Dükü bunu bir hapishane hücresinden yaptı; kısa, el yazısıyla bir not iyi bir topluluk içinde.
- Erken rezervasyon yapın ya da 13'ünü seçin. Popüler restoranlar bu tarih civarında dolar; birçok mekân özel akşamlarını günün öncesine ve sonrasına da yayar.
Sıkça sorulan sorular
Sevgililer Günü gerçek bir kişinin adını mı taşıyor?
Büyük olasılıkla evet, ama onun hakkında çok az şey biliyoruz. Kilise Valentin adlı en az bir şehidi anar; gelenekler 3. yüzyılda Roma ve Terni'de iki ayrı kişiyi anar. Gizli nikâhlar ve imzalı veda notu gibi ünlü hikâyeler sonradan eklenmiş rivayetlerdir.
Sevgililer Günü bir Roma şenliğinin yerini mi aldı?
Yaygın iddia, günü Lupercalia ve Papa I. Gelasius'la ilişkilendirir, ama bu iddia tartışmalıdır. Henry Ansgar Kelly gibi araştırmacılar bunun için kanıt bulunmadığını söyler. Romantik aşkla bağ ortaçağ edebiyatından, özellikle Chaucer'dan gelir.
Japonya'da 14 Şubat'ta neden kadınlar çikolata verir?
Gelenek genellikle Morozoff adlı şekerlemecinin 1936'daki çikolata ilanına dayandırılır ve sonra büyük mağazalar ile şekerleme sektörü aracılığıyla yayılmıştır. Erkekler karşılığı 14 Mart'taki Beyaz Gün'de verir; bu gelenek çoğunlukla 1977'ye dayandırılır.
14 Şubat yalnızca çiftlere mi ait?
Hayır. Finlandiya ve Estonya'da gün Arkadaşlar Günü'dür; Güney Kore'de bekârların 14 Nisan'da kendi Kara Günleri vardır. Çift odaklı ülkelerde bile birçok kişi bu tarihi arkadaşlarına ve ailesine teşekkür etmek için kullanır.
Kapanış
Belirsiz bir aziz, kuşlar hakkında on dördüncü yüzyıldan kalma bir şiir ve on dokuzuncu yüzyılın bir kart atölyesi olan bir günün, birçok kutlama biçimine yer açması şaşırtıcı değil; belki de bu yüzden ayakta kaldı. Günü menü okumak yerine müzik dinleyerek geçirmek ya da bu hafta yakınınızda neler olduğuna bakmak isterseniz takvim.in adresinde göz atabilirsiniz.
