Altı film, tek bir tiyatro salonu, Bursa'nın ortasında bir Latin Amerika ve Karayip yolculuğu. Orta Amerika Sinema Günleri, 2022'de Yıldırım'daki bir kültür merkezinde, Türk sinemaseverlerin pek karşılaşmadığı bir coğrafyadan İspanyolca filmleri beyaz perdeye taşıdı. Kaçırılması kolay, unutulması zor bu tür programları takvim.in olarak kayıt altında tutuyoruz ve hak ettiği tanıtımı yapmak istiyoruz.
Önemli noktalar
- Orta Amerika Sinema Günleri, 2022'de Bursa'daki Barış Manço Kültür Merkezi'nde Türkçe altyazılı gösterilen altı İspanyolca filmden oluşan bir seçkidir.
- Seçki Cervantes Enstitüsü, Panama Büyükelçiliği ve Aralık 1991'de kurulan Orta Amerika Entegrasyon Sistemi (SICA) iş birliğiyle hazırlandı.
- Filmler Panama, Dominik Cumhuriyeti, Guatemala, El Salvador ve Kosta Rika'dan geliyor; ayrıca bir Panama-Arjantin ortak yapımı var. Yapım yılları 2011 ile 2020 arasında.
- Çoğu gerçek tarihe dayanıyor: 1989'da Panama'nın işgali, Guatemala'nın silahlı çatışma yılları, Santo Domingo'nun kuruluşu ve Kosta Rika'nın 1948 devrimi.
- Bu bir yıllık festival değil, tek seferlik bir seçki. Dolayısıyla asıl işe yarayan bilgi, benzer programları nasıl bulup izleyeceğiniz.
Orta Amerika Sinema Günleri neydi?
Seçki, Bursa Yıldırım'da Mimar Sinan Caddesi üzerindeki Barış Manço Kültür Merkezi'nin Tiyatro Salonu'nda gösterildi. Düzenleyiciler Cervantes Enstitüsü, Panama Büyükelçiliği ve SICA idi. Filmlerin hepsi İspanyolca, Türkçe altyazılıydı ve gösterimler +12 yaş işaretiyle duyuruldu.
Düzenleyicilerin ifadesiyle amaç, henüz çok tanınmasa da anlatacak çok şeyi olan bir sinematografiyi izleyicilere yaklaştırmaktı. Bu tespit yerinde. Türkiye'de sinemaseverlerin çoğu bir İspanyol, Meksikalı ya da Arjantinli yönetmen sayabilir; ama Salvadorlu ya da Guatemalalı bir yönetmen adı sayabilenler çok azdır. Altı filmlik bir seçki bunu değiştirmez, ama meraklı izleyiciye hızlı ve çeşitli bir örnek sunar: bir savaş draması, bir tarih belgeseli, bir aile trajedisi, bir evlilik portresi, bir biyografi ve bir ev içi gerilim.
Arkasındaki kurumlar kim, SICA nedir?
Cervantes Enstitüsü, İspanyolca dilini ve İspanyolca konuşulan dünyanın kültürlerini tanıtmak için 1991'de kurulan İspanyol devlet kurumudur. Programlarını sık sık büyükelçiliklerle birlikte yürütür. Bir Panama temsilciliğinin Bursa'daki bir film seçkisine ortak olması da böyle gerçekleşti.
SICA, yani Orta Amerika Entegrasyon Sistemi, Orta Amerika'da bölgesel bütünleşmenin kurumsal çerçevesidir. 13 Aralık 1991'de, eski Orta Amerika Devletleri Örgütü'nün şartını yenileyen Tegucigalpa Protokolü ile kuruldu; resmen 1 Şubat 1993'te işlemeye başladı. Kurucu üyeleri Kosta Rika, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nikaragua ve Panama'dır. Belize 2000'de, Dominik Cumhuriyeti ise 2013'te tam üye oldu. Genel sekreterlik El Salvador'dadır.
Bu, yeni duyanların takıldığı bir noktayı açıklıyor: Dominik Cumhuriyeti Orta Amerika kıstağında değil Karayipler'de yer alır, ama SICA'nın tam üyesi olduğu için bu seçkide yerini aldı.
Bu sinema neden bu kadar yabancı geliyor?
Orta Amerika ülkeleri küçüktür ve film sektörlerinin çoğu iyi bir yılda ancak bir avuç uzun metrajlı film çıkarır. Filmlerin yolculuğu çoğunlukla ortak yapımlara, uluslararası festivallere ve yayın platformlarına bağlıdır. Seçkideki birkaç yapım bunu gösteriyor. Salsipuedes bir Panama-Arjantin ortak yapımıdır. La Palabra de Pablo'nun geliştirilmesi, filme dair haberlere göre yaklaşık on yıl sürdü ve film, HBO'nun yayın için satın aldığı ilk Salvador filmi olarak anıldı. Septiembre, un llanto en silencio ise sonradan bir yayın anlaşmasıyla uluslararası izleyiciye ulaştı.
Ortaya gösterişten çok, sınırlı bütçelerle anlatılmış yerel hikayelere yaslanan bir sinema çıkıyor: işgal altındaki bir mahalle, dağılan bir aile, tatildeki bir çift. Böyle bir seçkinin bir multipleks salonuna göre daha iyi sunabildiği şey bu yakınlık.
Altı film neyi anlatıyor?
| Film | Ülke | Yıl | Hikayenin türü |
|---|---|---|---|
| Causa Justa | Panama | 2019 | 1989 ABD işgali sırasında geçen savaş draması |
| Santo Domingo, Primera de América | Dominik Cumhuriyeti | 2020 | Şehrin kuruluşunu anlatan belgesel |
| Septiembre, un llanto en silencio | Guatemala | 2017 | Silahlı çatışma yıllarında bir aile draması |
| Salsipuedes | Panama ve Arjantin | 2011 | Kamp tatilindeki bir evliliğin draması |
| Primera Dama de la Revolución | Kosta Rika | 2016 | Henrietta Boggs'un biyografisi |
| La Palabra de Pablo | El Salvador | 2018 | Othello'dan esinlenen aile draması |
Causa Justa (Adil Dava), Luis Franco Brantley ve Luis Pacheco'nun yönettiği bir film. Adı, Amerika Birleşik Devletleri'nin Aralık 1989'da Panama'ya yönelik işgaline verdiği kod adına, yani Operation Just Cause'a işaret ediyor. Film tek bir kahramanı izlemek yerine, işgalin Noel hazırlıkları sırasında sabahın erken saatlerinde başlamasıyla iç içe geçen hikayeler anlatıyor: üstlerinin kendisini yüzüstü bıraktığını düşünen bir Panamalı subay, arkadaşlarının savaşmaya gitmesini engellemeye çalışan bir genç, dostunu gömmeye uğraşan bir balıkçı, CIA ajanı olmakla suçlanan hapisteki bir Amerikalı iş insanı ve geçmişinden kurtulamayan bir kadın. Panama, filmi 93. Oscar Ödülleri'nin uluslararası uzun metraj film dalına adayı olarak gönderdi.
Santo Domingo, Primera de América (2020, 80 dakika), José Enrique Pintor'un yönettiği ve yayıncı Huchi Lora ile birlikte yazdığı bir belgesel. Santo Domingo şehrinin ve onun üzerinden Avrupalıların Amerika kıtasındaki varlığının kökenlerini anlatıyor. Yalnızca zafer hikayesini değil, yerleşimin yerli halk için ne anlama geldiği dram ve trajediyi de işliyor; Yeni Dünya'da insan hakları adına yükselen ilk seslerden biri sayılan vaazıyla anılan Dominikan rahip Fray Antón de Montesinos'un çıkışına yer veriyor.
Septiembre, un llanto en silencio (Eylül, sessiz bir ağlayış), Kenneth Müller'in yazıp yönettiği bir film ve 28 Eylül 2017'de Guatemala'da vizyona girdi. Guatemala'nın 1980'lerdeki iç silahlı çatışması boyunca hayatta kalmaya çalışan bir baba ile sağır kızı Theresa'yı yıllar boyunca izliyor. Hikaye, Müller'in gerilla bombalı saldırısı sonrası işitme yeteneğini yitiren kardeşinin yaşadıklarından esinlenmiş. Filmin siyasi çerçevesi bazı Guatemalalı yorumcular tarafından eleştirildi; bu yüzden onu çekişmeli bir tarihe bakan tek bir bakış açısı olarak izlemek daha doğru.
Salsipuedes (2011, 66 dakika) setin en eski ve en kısa filmi. 1986'da Arjantin'in Córdoba kentinde doğan Mariano Luque yönetti. Carmen ile Rafa adlı bir çift, engebeli bir bölgede kısa bir kamp tatili yapıyor; küçük hareketler, adım adım, gücün onda olduğu susturulmuş bir şiddeti ortaya çıkarıyor. Carmen'in annesi ve kız kardeşinin gelişi tatili gergin bir normal aile gösterisine çeviriyor. Söylenmeyenin asıl önemli olduğu sessiz bir film.
Primera Dama de la Revolución (Devrimin Birinci Hanımı), Amerikalı yönetmen Andrea Kalin'in 2016 tarihli belgeseli. Kosta Rika'daki akrabalarını ziyarete giden Alabamalı genç bir kadın olan Henrietta Boggs'un hayatını anlatıyor; Boggs çiftçi José Figueres Ferrer ile tanıştı, 1941'de evlendi ve 1948-1949 arasında Kosta Rika'nın birinci hanımı oldu.
La Palabra de Pablo (Pablo'nun Sözü), Arturo Menéndez'in yönettiği 2018 yapımı bir film ve Shakespeare'in Othello'sundan gevşek biçimde esinleniyor. Üst orta sınıf bir Salvadorlu ailede geçiyor: Pablo Matamoros, yolsuzluk suçlamalarıyla karşı karşıya, ruhsal dengesi kırılgan bir avukat olan babası Oscar'ı, yeni sevgilisinin aldattığına inandırıyor; bunu babasının yeni ilişkisine duyduğu kıskançlıktan yapıyor. Film 27 Eylül 2018'de vizyona girdi.
Santo Domingo neden Amerika'nın ilk şehri sayılıyor?
Belgeselin adı bir iddia ve bu iddia tarihe dayanıyor. Hispaniola adasının güney kıyısındaki Santo Domingo, Kristof Kolomb'un kardeşi Bartolomeo Kolomb tarafından 1496'da kuruldu ve Yeni Dünya'nın ilk kalıcı Avrupa şehri oldu. Tarihi Kolonyal Şehir, 1990'da UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı. Eski taş sokaklarında yürüyen biri, Amerika kıtasındaki sömürge tarihinin ilk bölümünde yürür.
Bu tarih yalnızca gurur kaynağı değil. Yerli Taíno halkının, zorla çalıştırmanın ve ilk itirazların hikayesi de buradan başlar. Belgeselin yalnızca kuruluş tarihine değil, on altıncı yüzyıl başındaki Montesinos vaazına da zaman ayırmasının nedeni bu.
Tarih bu hikayeleri nasıl şekillendiriyor?
Altı filmin dördü gerçek olaylara dayanıyor. Causa Justa, Panama'da Aralık 1989'a dönüyor. Septiembre, 1996 barış anlaşmalarına kadar onlarca yıl süren Guatemala çatışmasına bakıyor. Primera Dama de la Revolución, 1948 Kosta Rika iç savaşının yanında duruyor; Figueres o savaşın ardından ordunun kaldırılmasını sağladı ve Kosta Rika bu kararı o günden beri sürdürüyor. Santo Domingo ise beş yüz yıldan fazla geriye gidiyor.
Geri kalan ikisi, Salsipuedes ile La Palabra de Pablo, merceği içeri, özel hayata çeviriyor. Birlikte bakıldığında Orta Amerika sinemasının yalnızca siyasete bakmadığını gösteriyorlar: evlerin içindeki kıskançlığa, sessizliğe ve kontrole de bakıyor.
Böyle bir seçkiyi nasıl takip edersiniz?
Bursa'daki seçki tek seferlik bir programdı; bu yüzden planlayabileceğiniz sabit bir yıllık tarih yok. Dürüst öneri, benzer etkinlikleri aramak. Büyükelçilikler ve kültür enstitüleri düzenli olarak kısa film seçkileri yapıyor; bunlar genellikle yalnızca birkaç hafta önceden duyuruluyor. İşte takvim.in'in öne çıkarmak için var olduğu türden ilanlar bunlar. Bu altı filmin bir kısmı festivallerin dışına da çıktı, o yüzden adlarıyla bir yayın platformu araması da işe yarayabilir.
Böyle bir seçkiyi daha verimli izlemenin birkaç yolu var. Causa Justa ya da Septiembre gibi bir filmden önce tarihsel arka plana dair bir paragraf okuyun; ikisi de neyin yaşandığını kabaca bildiğinizi varsayıyor. Gösterim sonrası bir konuşma varsa kalın. Ve farklı ülkelerden iki filmi arka arkaya izleyin, çünkü asıl ders tonlar arasındaki farkta.
Sıkça sorulan sorular
Bu yıllık bir festival mi?
Bildiğimiz tek edisyon 2022'de Bursa'da yapıldı; bu yüzden yıllık bir festivalden çok tek seferlik bir seçki olarak görmek doğru.
Hangi ülkelerin filmleri var?
Panama, Dominik Cumhuriyeti, Guatemala, El Salvador ve Kosta Rika, ayrıca bir Panama-Arjantin ortak yapımı. Düzenleyiciler bunları SICA ülkelerinin filmleri olarak tanımlıyor.
İspanyolca bilmem gerekir mi?
Hayır. Bursa'da filmler İspanyolca orijinal dilde, Türkçe altyazılı gösterildi.
Dominik Cumhuriyeti gerçekten Orta Amerika'da mı?
Coğrafi olarak Karayipler'de, ama 2013'ten beri SICA'nın tam üyesi. Seçkiye dahil edilmesinin nedeni bu.
Sonuç
Altı filmlik küçük bir seçki, bir ders kitabı bölümünün çoğu zaman yapamadığını yapabilir: bir bölgeyi somut, insani ve bitmemiş göstermek. Bu seçki merakınızı uyandırdıysa şehrinizdeki kültür merkezlerini, büyükelçilikleri ve enstitüleri takip edin; yakınınızdaki film etkinlikleri için de takvim.in sayfasına göz atın.
