Sabahın onunda bir bando trafiği durdurabiliyor, kaldırımdaki yabancılar "bana bir şey at!" diye bağırıyor, içine plastik bir bebek saklanmış bir kek de bir sonraki partiyi kimin vereceğine karar veriyor. Karnaval mevsimindeki New Orleans böyle bir yer ve çoğumuzun bildiği Rio ya da Venedik karnavallarından epey farklı. Yılın festival takvimini kurarken takvim.in iyi bir başlangıç noktası; Mardi Gras ise aylar önceden planlamanın karşılığını veren bayramlardan biri.
Önemli noktalar
- Mardi Gras Fransızca "Şişman Salı" demek: Hristiyanların Oruç (Lent) dönemine başladığı Kül Çarşambası'ndan önceki son gün. Paskalya'ya bağlı olduğu için tarihi her yıl değişir.
- Kutlama tek gün değil. Karnaval mevsimi 6 Ocak'ta başlıyor, haftalarca süren geçit törenleriyle Şişman Salı'da doruğa çıkıyor.
- Geçit törenlerini krewe (okunuşu "kru") denen özel kulüpler düzenliyor; bunların en eskisi olan Mistick Krewe of Comus ilk geçit törenini 1857'de yaptı.
- Mor, yeşil ve altın sarısı renklerini 1872'de Rex örgütü belirledi; renkler adaleti, gücü ve inancı simgeliyor.
- Eğlencenin çoğu Bourbon Street'te değil, aile dostu geçit güzergahlarında ve mahallelerde yaşanıyor; en büyük geçit törenleri 1971'den beri Fransız Mahallesi'ne sokulmuyor.
- Tarihi baştan planlayın: Mardi Gras 2026'da 17 Şubat Salı'ydı, 2027'de 9 Şubat Salı olacak.
Mardi Gras tam olarak nedir?
"Mardi gras" Fransızca "şişman salı" anlamına gelir. Oruç öncesi şenliğin son gününü, yani Kül Çarşambası'ndan bir önceki günü adlandırır. Kül Çarşambası, Katoliklerin ve pek çok Hristiyan topluluğun 40 gün süren Oruç (Lent) dönemine başladığı gündür; bu dönem Paskalya'ya kadar oruç ve ölçülülükle geçer. Şişman Salı'nın mantığı basit: kıtlık haftaları başlamadan önce yiyin, için, kutlayın. Aynı gün İngiltere'de Shrove Tuesday ya da Pancake Day, Brezilya'da Terça-feira Gorda olarak bilinir.
İki ad sürekli karıştırılır. Mardi Gras tek bir gündür. Karnaval ise geleneksel olarak Epifani Yortusu'nda (Üç Kral Günü, 6 Ocak) başlayıp Şişman Salı gece yarısına kadar süren bütün mevsimdir. New Orleans'ta insanlar her ikisi için de "Mardi Gras" der; Ocak ve Şubat boyunca "Mardi Gras mevsimi" lafını duyarsınız.
Mardi Gras nereden çıktı?
Kökler Avrupa'da: Oruç öncesi şenlik, ortaçağ Katolik Avrupa'sının vazgeçilmez bir parçasıydı ve Fransız sömürgeciler onu Atlantik'in öte yanına taşıdı. Louisiana'daki ilk kayıtlı kutlama, Mart 1699 başına denk gelir: kâşif Pierre Le Moyne d'Iberville ve adamları bugünkü şehrin güneyinde Mississippi kıyısında konakladı ve burayı Pointe du Mardi Gras diye adlandırdı. New Orleans'ın kendisi ancak 1718'de kuruldu; şehrin günü ne zaman kutlamaya başladığı konusunda kaynaklar hemfikir değil, ama 1730 tarihli bir kayıt müzik, dans ve maskeden söz ediyor.
Düzenli geçit töreni geleneği daha yeni. Mistick Krewe of Comus, 1856'da 21 iş insanının Fransız Mahallesi'ndeki bir kulüp odasında toplanıp resmî bir alay düzenlemeye karar vermesiyle kuruldu; şehrin bu türdeki ilk geçit töreni 1857'de yapıldı. Louisiana, Mardi Gras'ı 1875'te yasal resmî tatil ilan etti.
Krewe nedir, gösteriyi neden onlar yönetiyor?
Krewe, bir geçit töreni, bir balo ya da ikisini birden düzenleyen özel sosyal kulüptür. Eski moda yazılış 1850'lerin gizli cemiyet havasındaki "Mistick Krewe"sinden gelir. Üyeler aidat öder, maske ve kostümle şenlik arabalarına biner; masrafın büyük kısmını şehir değil üyeler karşılar.
1872'de "karnavalın kralı" anlamına gelen Rex adlı yeni bir kulüp, gündüz geçit töreni düzenledi ve kalıcı oldu. Bayramı tanımlayan renkleri, mor, yeşil ve altın sarısını Rex koydu. 1892'de renk temalı bir geçit töreninden sonra örgüt, renklerin sırasıyla adaleti, gücü ve inancı simgelediğini ilan etti. Rex bugün de Mardi Gras sabahı yürür ve kralı günün törensel hükümdarı sayılır.
Günün öteki devi, 1909'da çoğu beyaz krewe'nin dışladığı siyah New Orleanslılarca kurulan Zulu Social Aid and Pleasure Club'dır. Zulu kostümleriyle ve elle süslenmiş hindistan cevizleriyle ünlüdür; bunlar şehrin en değerli atılan hediyeleri arasındadır. 1992'de Belediye Meclisi krewe üyeliğinde ırk ayrımcılığını yasaklayan bir düzenleme çıkardı ve bu düzenleme eski krewe'lerin işleyişini değiştirdi.
Modern geçit törenini hangi krewe'ler biçimlendirdi?
Geçit töreni manzarası yeni gelenlerle birkaç kez değişti. Aşağıdaki tabloda iyi belgelenmiş dönüm noktaları var.
| Krewe | Yıl | Neden önemli |
|---|---|---|
| Mistick Krewe of Comus | 1857 | Resmî Mardi Gras geçit töreni düzenleyen ilk krewe |
| Rex | 1872 | Gündüz geçit törenini ve mor, yeşil, altın renkleri getirdi |
| Zulu | 1909 | Siyah New Orleanslıların kurduğu, hindistan cevizleriyle ünlü krewe |
| Iris | 1959 | Kayıtlara geçen ilk yalnızca kadınlardan oluşan krewe |
| Bacchus | 1969 | Dev, ünlülerin öncülüğündeki "süperkrewe" akımını başlattı |
| Endymion | 1974 | Bacchus'un ardından gelen erken süperkrewe |
| Orpheus | 1993 | Büyük süperkrewe üçlüsünü tamamladı |
| Muses | 2001 | Elle süslenmiş ayakkabılarla tanınan kadın krewe'si |
| Nyx | 2012 | Şenlik arabalarını bu yıl ilk kez gösteren kadın krewe'si |
Örüntüye dikkat edin: Mardi Gras'ın hikâyesi, kimin katılabildiğinin hikâyesi. 1971'de en büyük geçit törenleri Fransız Mahallesi'nin dar sokaklarından yasaklandı, çünkü arabalar sığmıyordu. Bugün geçit güzergahları ile Bourbon Street partisinin iki ayrı dünya gibi durmasının büyük nedenlerinden biri bu karar.
Mardi Gras sırasında gerçekte neler oluyor?
Mevsimin bir ritmi var. Ocak ve Şubat boyunca geçit törenleri çoğu hafta sonu, son haftalarda hemen her akşam yola çıkar. Geçit törenleri uzundur; St. Charles Avenue gibi güzergahlarda en az beş mil sürer ve büyük bir tören tek bir noktadan saatlerce geçebilir. Başlıca öğeler şunlar:
- Geçit törenleri. Maskeli binicilerin olduğu şenlik arabaları, bandolar, dans grupları ve atlılar belirli güzergahlarda ilerler. Kalabalık saatler önceden yerini alır, merdiven, sandalye ve piknik masası getirir.
- Atılan hediyeler (throws). Binicilar boncuk, plastik bardak ve peluş oyuncak atar, kalabalık bağırarak ister. Zulu hindistan cevizleri, Muses ayakkabıları ve Rex doubloon'ları (alüminyum madeni paralar) yıllarca saklanır.
- King cake. Mor, yeşil ve altın sarısı şekerli glazürlü, halka biçimli bir kek; içinde küçük plastik bir bebek saklıdır. Bebeği bulan sonraki keki almalı ya da bir sonraki partiyi vermelidir; bu yüzden king cake bütün mevsim boyunca ofislerde ve evlerde dolaşır.
- Baloler. Birçok krewe davetiyeli maskeli balolar düzenler; bu gelenek sokak geçit törenlerinden de eskidir.
- Mardi Gras Indians. Elle işledikleri tüylü kostümleri bir yıl boyunca hazırlayan siyah mahalle toplulukları; Mardi Gras gününde sokakta görünürler.
- Şişman Salı. Kostümler, bakır üflemeliler ve sokak partileri sabahtan şehri doldurur; gece yarısı polis Bourbon Street'i boşaltır ve Kül Çarşambası başlar.
Mardi Gras yalnızca Bourbon Street'ten mi ibaret?
Hayır. Bourbon Street gürültülü ve kalabalıktır, turistlerin New Orleans denince akla getirdiği yerdir, gece taşkınlıklarıyla şöhret kazanmıştır. Ama yerlilerin konuştuğu Mardi Gras, geçit güzergahlarında ve mahallelerde: aileler St. Charles Avenue'de merdivenlerini ve buzluklarını kurar, çocuklar boncuk yakalar, bandolar kaldırımı titretir.
Yalnızca Bourbon Street'e giderseniz asıl geleneği kaçırırsınız. Geçit güzergahlarında hediyeler bağırıp elini uzatan herkese atılır. Sakin bir gün isteyenler Fransız Mahallesi'nin dışında pek çok aile dostu köşe bulur.
Kaç kişi geliyor, ne zaman gitmeli?
2020'de yapılan bir çalışma, Mardi Gras'ın New Orleans'a yaklaşık 1,4 milyon ziyaretçi getirdiğini tahmin etti; otellerin aylar önceden dolmasının nedeni bu. Tarih önemli, işte hesap: Mardi Gras Paskalya Pazarı'ndan 47 gün öncedir. Paskalya 22 Mart ile 25 Nisan arasında herhangi bir güne düşebildiğinden Şişman Salı da 3 Şubat ile 9 Mart arasında olur.
| Yıl | Şişman Salı | Kül Çarşambası |
|---|---|---|
| 2026 | 17 Şubat | 18 Şubat |
| 2027 | 9 Şubat | 10 Şubat |
2027'de Paskalya 28 Mart'ta olduğu için mevsim biraz kısa: 6 Ocak ile 9 Şubat arasında yaklaşık beş hafta. Şişman Salı'dan önceki son hafta sonu en kalabalık olandır.
Nasıl iyi deneyimlenir?
- Bir hafta sonu, bir güzergah seçin. Her şeyi göremezsiniz. Son hafta sonu en büyük geçit törenleri ve kalabalıkları getirir; bir önceki hafta sonu daha sakindir.
- Erken rezervasyon yapın. Milyonluk ziyaretçi akınında ilk tükenen konaklamadır. Tarih belli olur olmaz ayırtın.
- Ailelerin olduğu yere gidin. Uptown'da St. Charles Avenue klasik yerdir; Fransız Mahallesi akşam yürüyüşü için uygundur.
- Renkli giyinin. Kostüm geleneğin parçası. Her yer mor, yeşil ve altın sarısı; Şişman Salı'da maske de hoş karşılanır.
- Sabırlı olun. Geçit törenini bekleyin, kalabalığın dağılmasını bekleyin, beklerken bir dilim king cake deneyin.
Sıkça sorulan sorular
Mardi Gras ile Karnaval aynı şey mi?
Neredeyse. Karnaval 6 Ocak'ta başlayan mevsimdir; Mardi Gras onun son günüdür. New Orleans'ta insanlar tüm mevsim için de bu terimi kullanır, yani "Mardi Gras" ikisini de kastedebilir.
Tarih neden her yıl değişiyor?
Çünkü tarih, ay takvimine bağlı Paskalya'dan geriye doğru hesaplanır. Mardi Gras Paskalya Pazarı'ndan 47 gün önce, Kül Çarşambası'ndan önceki Salı'ya denk gelir; bu yüzden Şubat başı ile Mart başı arasında değişir.
Mardi Gras çocuklara uygun mu?
St. Charles Avenue'deki ve mahallelerdeki geçit törenleri çok aile odaklıdır, yerliler küçük çocuklarını da getirir. Geceleri Bourbon Street ise başka bir dünya. Yerinizi seçin ve günün erken saatlerinde gidin.
Mor, yeşil ve altın sarısı renklerini kim belirledi?
Rex örgütü 1872'deki ilk geçit töreni için belirledi ve 1892'de bunların adalet, güç ve inanç anlamına geldiğini ilan etti.
Sırada ne var?
Mardi Gras dünyanın en büyük sokak geleneklerinden biri ve en çok yanlış anlaşılanlarından. Krewe'yi, renkleri ve takvimi anladığınızda kartpostal versiyonundan çok daha anlamlı görünür. Planlamaya hazır olduğunuzda karnavalları, festivalleri ve etkinlikleri görmek için takvim.in sayfasına göz atın ve rezervasyondan önce tarihleri kontrol edin.
