Her eylül, film dünyasının büyük kısmı kırmızı halılarla meşgulken İstanbul'da Yeldeğirmeni'ndeki bir sanat merkezi çok daha sakin bir şey yapıyor: hepsi kadın yönetmenlerin imzasını taşıyan onlarca kısa filmi perdeye getiriyor. Son yıllarda kapıdan bilet sormadan girilebiliyor. Bu, Türkiye'nin kadın kısa film yönetmenlerine yönelik ilk uluslararası festivali olarak kendini tanıtan Directed By Women Turkey. Nereden çıktığını, nasıl işlediğini ve nasıl takip edeceğinizi anlatıyoruz; yeni tarihler açıklandığında bakabileceğiniz yerlerden biri de takvim.in.
Önemli noktalar
- Directed By Women Turkey, kadınların yönettiği filmler için dünya çapında eylül ayında yapılan bir izleme partisinin Türkiye ayağı ve Türkiye'nin kadın kısa film yönetmenlerine yönelik ilk uluslararası festivali olarak anılıyor.
- Küresel Directed By Women fikri 2015'te bir sinemaseverin kişisel izleme hedefi olarak başladı ve eylül ayında uluslararası bir kutlamaya dönüştü.
- Festival İstanbul'un Kadıköy ilçesinde, Yeldeğirmeni Sanat merkezinde yapılıyor ve genellikle eylülün ortasında üç veya dört gün sürüyor.
- Program; Ulusal, Uluslararası, Belgesel ve Genç Bakış yarışma bölümlerini atölye ve söyleşilerle birleştiriyor.
- 2024'te 39 ülkeden 188 yönetmen başvurdu, 61 film gösterildi.
- Doğrulayabildiğimiz son iki yıl olan 2022 ve 2024'te gösterimler ücretsizdi.
Directed By Women Turkey nedir?
Directed By Women Turkey, resmi adıyla Uluslararası Kadın Kısa Film Yönetmenleri Festivali, İstanbul'da düzenlenen yarışmalı bir kısa film festivali. Yalnızca kadınların yönettiği filmler katılabiliyor. Kısa film, festival dilinde bir akşam bloğunda arka arkaya gösterilebilecek kadar kısa süreli film demek; festival için de ideal bir biçim, çünkü izleyici tek oturuşta altı, on farklı sesi görebiliyor.
Festivalin açıkladığı amaçlar şunlar: sinemada kadınların yaratım süreçlerini desteklemek, üretimlerini teşvik etmek ve farklı ülkelerden kadın yönetmenler arasındaki kültürel ve sanatsal etkileşimi artırmak. Etkinlik Kadıköy Belediyesi'nin desteğiyle yapılıyor; 2022 ve 2024 duyurularında organizatör olarak Sinemacı Kadınlar Derneği, 2024'te ayrıca Sinema Genel Müdürlüğü desteği anılıyor.
İlk festival 13-15 Eylül 2019'da Yeldeğirmeni Sanat'ta yapıldı. Farklı dil, din ve kültürlerden kadınların çektiği 30 finalist film gösterildi, ulusal ve uluslararası en iyi film ödülleri dört kişilik bir jüri tarafından verildi. Sonraki yıllarda biçim oturdu: Ulusal, Uluslararası, Belgesel ve Genç Bakış olmak üzere dört yarışma bölümü ve her bölümde bir en iyi film ödülü.
Directed By Women fikri nereden çıktı?
İstanbul'daki festival, çok daha büyük bir fikrin yerel ayağı. Boston'daki kamu radyosu WBUR'un 2015 tarihli haberine göre her şey, Indiana Üniversitesi Sineması'nda sosyal medya uzmanı olarak çalışan Barbara Ann O'Leary'nin kendine koyduğu bir hedefle başladı: bir yılda erkek yönetmenlerin filmleri kadar kadın yönetmenlerin filmlerini izlemek. Günde yaklaşık bir film izleyebilmek için listeler hazırlamaya, yönetmenleri araştırmaya başladı. Bu listeler, herkesin katkı verebildiği ve 7.000'den fazla filmi içeren açık kaynaklı bir veri tabanına dönüştü.
Bundan "dünya çapında film izleme partisi" doğdu. İlki 1-15 Eylül 2015'te yapıldı; girişimin kendi sitesi eylülü #WomanDirectorAwarenessMonth (kadın yönetmen farkındalık ayı) olarak anıyor. Tasarımın önemli yanı, tek bir programı olan tek bir festival olmaması. O'Leary haberde bunu kutlayıcı, takdir eden ve fark etmeye dayanan, herkesin canının istediğini yapabildiği açık bir biçim olarak anlatıyor. Bir film kulübü, bir sinema, bir kütüphane ya da bir arkadaş grubu aynı çatı altında etkinlik düzenleyebiliyor. 2015 haberi Boston ve New England'daki gösterimleri, Delaware'de bir film topluluğunu ve Barselona'da günlerce süren panelleri düzenleyen bir grubu anıyordu. Girişimin sitesi 2024'ü onuncu yıllık etkinlik olarak sayıyor.
Directed By Women Turkey bu açık çatıyı jürili bir festivale dönüştürdü. 2019 duyurusu, etkinliğin dört yıldır eylülde ABD ve İspanya başta olmak üzere birçok ülkede yapılan partinin Türkiye organizasyonu olduğunu ve İstanbul'un Amerika ve Avrupa ile eş zamanlı gerçekleşeceğini söylüyordu.
Festival ne zaman ve nerede yapılıyor?
Tarihler yıldan yıla biraz kayıyor ama ritim belli: eylülün ortası, Kadıköy. Yeldeğirmeni, Kadıköy merkezinin yanındaki, sokak sanatı ve küçük kültür mekânlarıyla tanınan eski bir işçi mahallesi. Yeldeğirmeni Sanat ise Rasimpaşa'da İskele Sokak'taki belediye sanat merkezi. Akşam gösterimleri için bahçesi ("Bahçe"), atölyeler ve kısa bloklar için daha küçük salonu ("Alt Salon") kullanılıyor.
Yayımlanan duyurulardan doğrulayabildiğimiz edisyonlar şöyle:
| Edisyon | Tarihler | Öne çıkanlar |
|---|---|---|
| 1., 2019 | 13-15 Eylül | 30 finalist film; belgesel, kurmaca ve animasyon; dört kişilik jüri |
| 3., 2021 | 16-19 Eylül | Dört kategoride 40'tan fazla film; Danimarka Kültür Enstitüsü işbirliğiyle Danimarka kısa film seçkisi |
| 4., 2022 | 15-18 Eylül | 50'den fazla film ve üç özel gösterim; ücretsiz giriş; Sinematek'te atölyeler |
| 6., 2024 | 13-15 Eylül | 39 ülkeden 188 yönetmen başvurdu; 61 film gösterildi; ikinci mekân Barış Manço Kültür Merkezi |
Büyüme sayılarda görünüyor: 2019'da 30 finalist filmden 2024'te 61 filme. 2. ve 5. edisyonlar tabloda yok, çünkü doğrulayabileceğimiz ayrıntı bulamadık.
Festival günlerinde neler oluyor?
Tipik bir festival günü üç katmandan oluşuyor. Öğleden sonra atölyeler ve söyleşiler yapılıyor. Akşam, kategorilere göre gruplanmış finalist blokları var; her blok kabaca bir buçuk saat sürüyor. Son gün ise ödül töreni yapılıyor.
2021 programı bu çeşitliliği iyi gösteriyor. O yılın atölyelerinden biri kısa filmler için festival stratejilerini, senaryo özetinden dağıtım aşamasına kadar ele aldı; bir diğeri, Danimarkalı yazar ve yönetmen Tanne Sommer'in yürüttüğü İngilizce "How To Pitch" oturumuydu ve katılımcılar bir fikirle gelip sunum denedi. "Hem Cadı Hem Tanrıça: Anlatılar ve Anlatan Kadınlar" başlıklı bir söyleşi ve kadın oyuncu olmak, kadın karakter yaratmak üzerine bir konuşma da vardı. Akşam blokları İrlanda'dan İran'a, Peru'dan Avustralya'ya, Porto Riko'ya kadar uzanan ülkelerin finalistlerini Türkiye'den filmlerle yan yana gösterdi.
2022'de Ceylan Özgün Özçelik'in de aralarında olduğu yönetmenlerin üç özel gösterimi ve film ile televizyonda kadınların çalışma koşulları üzerine sektör söyleşileri eklendi. 2024'te Kosova'nın Prizren kentindeki film festivali DOKUFEST ile işbirliğinde, beş Kosovalı kadın sinemacının filmlerinden oluşan "1 Ülke - 5 Hikâye" bölümü, stop-motion animasyon ve sinema terapisi atölyeleri programdaydı. Kategori ödüllerine ek olarak LANDS of Cinema'nın verdiği bir dağıtım ödülü de vardı.
Neden kısa film, neden kadın yönetmenler?
Yönetmenlerin çoğu kısa filmle başlar. Kısa film daha ucuzdur, bir sesi ya da türü denemeye izin verir ve festivallerin yeni yetenek bulduğu yerdir. Ama kısa filmler festival dışında seyirci bulmakta zorlanır; özelleşmiş bir festival onlara gerçek bir perde verebilir. 2019 duyurusu, kısa filmin bağımsızlığına ve metrajına sahip çıkmayı hedefleri arasında açıkça sayıyordu.
Kadın yönetmen kısmının tarihi daha eski. Alice Guy-Blaché (1873-1968) ilk filmi La Fée aux Choux'yu 1896'da çekti; Wikipedia'ya göre anlatı sinemasını sistemli biçimde geliştiren ilk sinemacı olarak kabul edilir, 1910'da New York'ta Solax Company'yi kurdu ve kendi stüdyosuna sahip ilk kadın olarak anılır. Buna rağmen sinema tarihi çoğu zaman onu anlatmadı. Kathryn Bigelow en iyi yönetmen Oscar'ını ancak 2010'da The Hurt Locker ile kazanan ilk kadın oldu; Cannes'da Altın Palmiye ilk kez 1993'te Jane Campion'a, The Piano ile bir kadına gitti. Directed By Women gibi festivaller, kadınların işine odaklanan bir programın bu filmlerin görülmesini sağlamanın hâlâ basit ve pratik bir yolu olduğu için var.
İstanbul edisyonunu ne farklı kılıyor?
Üç şey öne çıkıyor. Birincisi, ölçek ve mekân: bir mahalle festivali. Bahçede ve küçük bir salonda gösterim yapmak, yönetmenlerin, jürilerin ve seyircinin bloklar arasında karışması, dev bir sinema kompleksi festivalinden farklı bir hava yaratıyor. İkincisi, ulusal ve uluslararası işlerin karışımı. Genç Bakış'taki genç yönetmenler dahil Türkiyeli yönetmenler onlarca ülkeden filmlerin yanında gösteriliyor; İstanbullu seyirci yerel işi küresel bağlamda görüyor. Üçüncüsü, sektörün zanaatına yapılan vurgu: pitch, festival stratejisi ve dağıtım ayrı başlıklar olarak ele alınıyor; bu da yalnızca izleyenlere değil, film yapanlara da yarıyor.
Festivali nasıl deneyimleyebilirsiniz?
Tarihlere yaz başında bakın; organizatörler ayrıntılar için sosyal medya hesaplarını işaret ediyor. Bahçedeki akşam blokları hava iyiyken daha keyifli, o yüzden hava durumuna göz atın. Tek tek film yerine blok bazında seçin: beş altı kısa filmlik bir blok birlikte izlenmek üzere kurulur ve sürprizler çoğu zaman planlamadığınız filmlerden gelir. İngilizce biliyorsanız İngilizce atölyelere de katılabilirsiniz. Kadıköy'e Avrupa yakasından vapurla kolayca ulaşılıyor, mahalle yürünebilir; yakında akşam yemeğiyle geceyi tamamlamak kolay.
Sıkça sorulan sorular
Directed By Women Turkey bir yarışma mı, izleme partisi mi?
İkisi de. Küresel Directed By Women hareketi sabit programı olmayan açık bir izleme partisi; İstanbul edisyonu ise Ulusal, Uluslararası, Belgesel ve Genç Bakış ödüllerinin verildiği jürili bir festival.
Bilet almam gerekiyor mu?
2022 ve 2024 duyurularında gösterimlerin ve etkinliklerin ücretsiz olduğu belirtiliyordu. Kurallar değişebilir; gitmeden önce festivalin resmî kanallarından teyit edin.
Filmlerde Türkçe ya da İngilizce altyazı var mı?
Yayımlanan programlarda hem Türkiye'den hem yurt dışından filmler yer alıyor ve atölyeler arasında İngilizce oturumlar oldu. Her gösterim için altyazı politikasını doğrulayamadık, programa bakın.
Festival ne zaman yapılıyor?
Doğruladığımız tüm edisyonlar eylülün ortasında, 13 ile 19'u arasında yapıldı. Kesin günler yıldan yıla değişiyor.
Sonuç
Directed By Women Turkey, bir buluşma gibi hissettirecek kadar küçük, bir pencere gibi hissettirecek kadar uluslararası. Kadınların çektiği kısa filmlerle geçen birkaç saat size iyi geliyorsa, bu ay İstanbul'da başka neler olduğuna takvim.in üzerinden bakın ve eylülden önce festivalin duyurusunu kaçırmayın.
