Bir tepenin zirvesinde bir grup insan, aşağıda tek bir peynir tekerleğini bekliyor. Tekerlek yuvarlanmaya başladığında bir saniye sonra hepsi ardından atlıyor; çoğu ayakta kalamıyor, kimi ikinci adımını atamadan takla atmaya başlıyor. Bu, İngiltere'nin Gloucestershire kontluğundaki Cooper's Hill'de her yıl yapılan peynir yuvarlama yarışı; takvim.in'de "dünyanın en tuhaf yarışları" arasında sayılabilecek bir gelenek. Aşağıda ne olduğunu, nereden geldiğini, bugün nasıl işlediğini ve neden hâlâ yaşadığını topladık.
Önemli noktalar
- Cooper's Hill Cheese-Rolling and Wake, Gloucester yakınlarındaki Brockworth köyünde, genellikle Mayıs sonundaki bahar tatili (Spring Bank Holiday) pazartesisi yapılıyor.
- Yaklaşık 3 ile 4 kilo ağırlığında bir Double Gloucester peyniri tepeden yuvarlanıyor; yarışçılar ondan bir saniye sonra koşuya başlıyor. Peyniri yakalamak neredeyse imkânsız, bu yüzden bitiş çizgisini ilk geçen kazanıyor.
- Yamaç yaklaşık 180 metre uzunluğunda ve eğimi yer yer yüzde 50 dolayında; çoğu yarışçı ayakta inemiyor.
- Etkinliğin resmî organizasyonu 2010'da sona erdi; o günden beri gayriresmî olarak sürüyor. Kayıt yok, giriş ücretsiz, ama tehlike gerçek.
- Kazananlar artık dünyanın dört bir yanından geliyor: 2026'da erkeklerin üç inişini Alman, Hollandalı ve Amerikalı yarışçılar kazandı.
Cooper's Hill peynir yuvarlama yarışı nedir?
Kısaca şöyle: bir tepenin üstünden bir tekerlek peynir salınıyor, insanlar peşinden atlıyor, en önce aşağıya varan peyniri alıyor. Tepe, Gloucester kentinin birkaç kilometre güneydoğusundaki Brockworth köyünün hemen üstünde. Etkinliğin tam adı "Cooper's Hill Cheese-Rolling and Wake"; buradaki "wake", İngiltere'nin köylerinde bir yerel şenliğe verilen eski isim, yani yarış aslında köyün yıllık şenliğinin parçası.
Kuralın basit görünmesine aldanmayın. Kâğıt üzerinde amaç peyniri yakalamak. Ama peynir bir saniyelik avantajla ve dik bir yamaçta yola çıktığı için, hızının saatte 70 mile (yaklaşık 112 km) kadar çıkabildiği söyleniyor; bu rakam sık aktarılan bir tahmin, ölçülmüş bir rekor değil. Sonuçta ödül, bitiş çizgisini ilk geçene veriliyor; peynir de ona ait oluyor.
Cooper's Hill'de peynir yuvarlama nereden çıktı?
Kimse tam bilmiyor. BBC, geleneğin en az 600 yıl önce başlamış olabileceğine dair teorilere yer veriyor; ama bu bir kanıt değil, bir tahmin. Elimizdeki en eski yazılı iz ise 19. yüzyıldan: Gloucester'ın şehir tellalına yazılmış bir mesaj. Kaynaklar burada ayrılıyor; National Geographic ilk kaydı 1826 olarak veriyor, başka kaynaklar Berrow's Worcester Journal gazetesinde 9 Haziran 1836'da yayımlanan mesajı gösteriyor ve BBC, geleneğin bundan yaklaşık on yıl öncesine gittiğine dair önerilere değiniyor. Yani sağlam olan şu: en az iki yüzyıllık yazılı bir geçmiş var, ötesi tahmin.
Zamanlaması da değişmiş. Etkinlik önce yaz ortasında, sonra Whit Monday'de (Hristiyan takviminde Pentekost, yani Ruhun Gelişi Bayramı'nın ertesi pazartesisi) yapılıyordu. 1967'de Spring Bank Holiday'e, yani Mayıs'ın son pazartesisine kaydırıldı. Bu yüzden bugün bir tatil pazartesisi olarak yaşıyor.
Yarış bugün nasıl işliyor?
Yarışın sahnesi tek bir yamaç ve tek bir kural setiyle sınırlı; yine de düzen, izleyenin gözüne bir şenlik havası veriyor: yamacın çevresinde toplanan kalabalık, başlangıç noktasındaki hazırlık ve iniş biter bitmez tekrar yukarı çıkıp sıradaki yarışı bekleyen katılımcılar. Bir iniş saniyeler sürüyor; 2023'te kaydedilen en hızlı süre, Amerikalı Cooper Cummings'e ait 13 saniyeydi.
Tipik bir günde birden fazla yarış yapılıyor. Aşağı iniş yarışları erkekler ve kadınlar için ayrı; bir günde genellikle üç erkek ve bir kadın inişi görülüyor. Yokuş yukarı yarışlar ise genellikle çocuklar ve gençler için; son yıllarda "11 yaş altı" ve "11 yaş ve üzeri" gibi kategoriler kullanıldı. Aşağı iniş yarışlarına katılmak için 18 yaşından büyük olmak gerekiyor.
Peynir, sıradan bir peynir değil: 1988'den beri Churcham'daki bir çiftlikten Diana Smart ve oğlu Rod tarafından temin edilen, Gloucestershire'a özgü sert bir peynir olan Double Gloucester. Kaynaklarda peynirin ağırlığı 7 ile 9 pound, yani 3 ile 4 kilo arasında veriliyor. Yuvarlanırken parçalanmasın diye çevresine ahşap bir koruma ve süslü kurdeleler takılıyor.
2010'da ne oldu ve etkinlik neden gayriresmî?
Peynir yuvarlama, uzun yıllar boyunca yerel bir organizasyonla ve St John Ambulance'ın ilk yardım desteğiyle yapıldı. 2010'da resmî yarış iptal edildi; Wikipedia'nın aktardığına göre gerekçe kalabalık güvenliğiydi: yaklaşık 5.000 kişilik kapasitenin çok üstünde, kabaca 15.000 seyirci gelmişti. Buna rağmen yaklaşık 100 kişi resmî olmayan bir yarış yaptı. 2011'de iki günlük, biletli bir organizasyon önerisi kamuoyu tepkisi nedeniyle geri çekildi ve yaklaşık 200 kişi yine gayriresmî bir yarışa katıldı.
Bugün de durum aynı: bir kurum tarafından işletilen bir festival yok. Yarışı gönüllüler ve yerel geleneğe bağlı kişiler ayakta tutuyor. Kayıt yok, giriş ücretsiz, herkes yalnızca kendi sorumluluğunda katılıyor ya da izliyor. Bu, iyi bir şey mi kötü bir şey mi diye sormak yerine olguyu bilmek gerek: her yıl yamaçtaki sakatlıklar haberlere konu oluyor. Örneğin 2023'te Kanadalı Delaney Irving, kadınlar yarışını bilinci kapalıyken kazandı ve zaferini tıbbi alanda öğrendi; o gün altı yarışçı ambulansla hastaneye götürüldü.
Bugüne kadar kimler kazandı?
Rekorlar, gelenek kadar ilginç. Erkeklerde en çok galibiyet Chris Anderson'ın: 2005 ile 2022 arasında 23 kez kazandı ve rekorla emekli oldu. Ondan önce Stephen Gyde (1976-1991 arasında 21) ve Steven Brain (1984-2000 arasında 17) öne çıkıyordu. Kadınlarda en fazla galibiyet Flo Early'de: 2008, 2016, 2018 ve 2019'da dört kez kazandı.
Yıllara göre yakın dönem sonuçları şöyle:
| Yıl | Erkekler (ilk yarış) | Kadınlar |
|---|---|---|
| 2023 | Matt Crolla (Birleşik Krallık) | Delaney Irving (Kanada) |
| 2024 | Tom Kopke (Almanya) | Abby Lampe (ABD) |
| 2025 | Tom Kopke (Almanya) | Ava Sender Logan (Birleşik Krallık) |
| 2026 | Tom Kopke (Almanya) | Ariel Dempsey (ABD) |
2026 ayrıca bir ilke sahne oldu: kayıtlı tarihte ilk kez erkeklerin üç inişini de Britanyalı olmayan yarışçılar kazandı; Almanya'dan Tom Kopke, Hollanda'dan Niels Wennemars ve ABD'den Otto Linkogle. Kazananlar listesinde Avustralya, Belçika, Kanada, Mısır, Almanya, Japonya, Yeni Zelanda ve ABD'den yarışçılar da yer aldı; yerel köy geleneği uluslararası bir merak konusuna dönüştü.
Neden hâlâ yapılıyor, peyniri neden kimse bırakmıyor?
Bunun tek bir cevabı yok. Bir kısmı gelenek inadı: resmî izin geri çekildiğinde de köylüler ve meraklılar yarışı bırakmadı. Bir kısmı da görüntünün kendisi: yüzlerce kişi, ayakta duramayan bir yamaç ve aşağıda bekleyen bir tekerlek peynir. Ama asıl çekici olan, kuralların ne kadar sade olduğu. Nasıl kazanılır sorusuna cevap tek cümle: ilk sen ininceye kadar düşme, ya da düş ve yine de ilk sen in.
Wikipedia'nın anlattığına göre 2013'te güvenlik gerekçesiyle hafif bir köpük peynir kullanıldı, 2014'te gerçek peynire dönüldü. 2020 ve 2021'de yarışlar COVID-19 salgını nedeniyle yapılmadı; etkinlik 5 Haziran 2022'de geri döndü. Bu ayrıntı, yarışın hem ciddiye alınan hem oyunbaz yanını gösteriyor: tehlikeyi azaltma çabası, ama aynı zamanda gelenekten ödün vermeme kararı.
Peynir yuvarlamayı nasıl deneyimlersiniz?
Yamaçta giriş için bilet gerekmiyor, ama yer bulmak ve tepeye çıkmak size kalıyor. Yamaç dik olduğu için ayakkabı ve zemin önemli; çim çoğu zaman kaygan. Hem yarışçı hem seyirci için "peynir kontrol edilmiyor" uyarısı ciddiye alınmalı: yarışçılar dışında, yamacın altında duranlar da tehlike altında olabilir. Buraya kadar gelmişken şu kadarını söyleyelim: peynir yuvarlama, "dinlenmek için gidilen" bir festival değil.
Tarihi her yıl kontrol etmek gerekiyor; takvim.in gibi bir takvimde yaklaşan bahar tatili etkinliklerine bakarken bu yarışı da aramak işe yarar. 2026'da 25 Mayıs pazartesisine denk geldi. Gloucester ya da Cheltenham'da konaklayıp Brockworth'a taşıtla gitmek makul; ama yollar ve park yerleri o gün kalabalık olabilir, bu yüzden erken çıkmakta fayda var.
Sıkça sorulan sorular
Cooper's Hill peynir yuvarlama yarışı ne zaman yapılıyor?
Genellikle Mayıs sonundaki Spring Bank Holiday pazartesisinde. 2026'da 25 Mayıs'tı. Tarih her yıl değiştiği için gitmeden önce güncel bilgiyi kontrol edin.
Peyniri gerçekten yakalayan oluyor mu?
Nadiren. Peynir bir saniyelik avantajla ve çok hızlı yol alıyor. Bu yüzden kazanan, bitiş çizgisini ilk geçen kişi; peyniri de ödül olarak alıyor.
Yarışa katılmak için kayıt gerekiyor mu?
Hayır. Etkinlik gayriresmî, giriş ücretsiz ve kayıt yok. Aşağı iniş yarışları için 18 yaşından büyük olmak gerekiyor; çocuklar için yokuş yukarı yarışlar var.
Yarış tehlikeli mi?
Evet. Yamaç çok dik ve düzensiz; her yıl yaralanmalar oluyor. Katılmayı düşünüyorsanız riski bilerek karar verin; izlemek de tamamen risksiz değil.
Sonuç
Cooper's Hill peynir yuvarlama, bir "en tuhaf yarış" listesinden ibaret değil: köyün bir gelenek olarak inatla sürdürdüğü, dünyanın ilgisini çekmiş ve hâlâ Brockworth'un yamacına ait bir yarış. Yakınınızdaki festivalleri ve etkinlikleri keşfetmek için takvim.in adresine göz atabilirsiniz.
Tarih ve ayrıntılar her yıl değişebilir; katılmadan önce güncel duyuruya bakın. Benzer küresel gelenekleri takvim.in üzerinde takip edebilirsiniz.
