Animasyon deyince çoğumuz büyük bir stüdyonun yaz vizyonunu ya da cumartesi sabahı çizgi filmini düşünür. İstanbul'da her sonbaharda bunun öbür yüzünü gösteren, küçük ama inatla bağımsız kalan bir festival var: tek bir kişinin ya da bir avuç arkadaşın yaptığı, kimi beş dakikaya sığan, kimi tek kelime konuşmayan kısa filmler. Bu festival Canlandıranlar; takvim.in olarak ne olduğunu, nereden geldiğini ve nasıl izleneceğini anlatıyoruz.
Önemli noktalar
- Canlandıranlar Uluslararası Film Festivali'ni İstanbul'da Canlandıranlar Derneği düzenliyor; odağında bağımsız animasyon ve çoğunlukla kısa filmler var.
- Festival 2013'ten beri yapılıyor. 12. edisyon 21-27 Ekim 2024'te gerçekleşti, 14. edisyonun 19-25 Ekim 2026'da yapılacağı duyurulmuş durumda.
- Yarışma 2010'ların ortasında ulusal olarak başladı, 2020'den beri uluslararası. 2024'te 103 ülkeden 2.085 kısa film başvurdu, ön jüri 86'sını yarışmaya aldı.
- Ana yarışmanın yanı sıra uzun metrajlar, atölyeler, paneller, portfolyo sunumları ve saygı bölümleri de programda yer alıyor.
- Festival seçkiler de hazırlıyor. 2023'te Kadıköy'deki Sinematek/Sinema Evi'nde 2022 edisyonunun ödüllü filmleri gösterildi: 7 ülkeden 11 film, toplam yaklaşık 91 dakika.
Canlandıranlar Festivali nedir?
"Canlandıranlar", bir şeyi hareketlendirip hayata döndürenler demek; animatörlerin yaptığı iş tam olarak bu. Çizimi, kili, kâğıdı, kuklayı ya da pikseli alıp yürütüyorlar. Festival adını onu düzenleyen dernekten alıyor; dernek de amacını bağımsız animasyon sinemasını ve yeni medyada animasyonun yükselişini desteklemek olarak tanımlıyor.
Buradaki anahtar sözcük bağımsız. Bağımsız animasyon büyük stüdyo sisteminin dışında, çoğunlukla çok küçük bütçelerle ve çok kişisel fikirlerle üretilir. Bu özgürlük perdeye yansır: bir film komik bir karalama, siyasi bir fabl, bir anı, tamamen soyut bir hareket ya da baştan sona sessiz anlatılmış bir hikâye olabilir. Bir aile filminden çok farklı bir deneyimdir ve pek çok izleyici için bu türün ne kadar çeşitli olduğunu görmek sürpriz olur.
Festivalin uluslararası yarışmasının organizasyonunu Efe Efeoğlu yürütüyor; Efeoğlu başvuruları eleyen ön jürinin de üyesi. Yarışmada dört dalda ödül veriliyor: En İyi Film, En İyi İlk Film, En İyi Öğrenci Filmi ve En İyi Türkiye Filmi. Ana jürinin yanında, Sinema Yazarları Derneği SİYAD üyelerinden oluşan bir eleştirmen jürisi de var.
Festival nereden çıktı?
Dernek festivalden önce de üretiyordu. Canlandıranlar Yetenek Kampı 2010'dan beri yapılıyor; yeni animatörlerin projelerinin seçildiği ve desteklendiği bir gelişim programı bu. Kampta yapılan filmlerden biri, Doğa Kılcıoğlu Esen'in yasa dair animasyonu Kirpik; film sonradan Directed by Women Turkey festivalinde Özel Jüri Ödülü aldı.
Festivalin kendisi 2013'te başladı. İstanbul Modern Sinema'da Mayıs 2014'te yapılan ikinci edisyonun sloganı "yüzün üzerinde film, yüzde yüz animasyon"du. Programda bir İtalyan animasyon seçkisi, Annecy, O!pla ve View gibi festivallerden seçilen filmler, Türkiye'den animasyonlar, Kanadalı animatör ve çevre savunucusu Frédéric Back'e adanan bir retrospektif ve çağdaş sanatta animasyonun yerini tartışan bir panel vardı. İtalyan yönetmen Alessandro Rak, 2013'te Venedik Film Festivali'nde dünya prömiyerini yapan The Art of Happiness filmiyle konuk oldu.
Yıllar içinde festival, başka festivallerin en iyilerini gösteren bir vitrinden kendi yarışmasını yürüten bir etkinliğe dönüştü. Aşağıdaki tablo doğrulanabilen kilometre taşlarını topluyor.
| Yıl | Ne oldu? |
|---|---|
| 2010 | Yeni animatörler için Yetenek Kampı başlıyor |
| 2013 | İlk festival |
| 2014 | İstanbul Modern'de İtalya odaklı, Frédéric Back retrospektifli ikinci edisyon |
| 2010'ların ortası | Yarışma ulusal olarak başlıyor |
| 2020 | Yarışma uluslararası oluyor |
| 2022 | Onuncu edisyon |
| 2024 | 12. edisyon, 21-27 Ekim |
| 2026 | 14. edisyon 19-25 Ekim için duyuruldu |
Ulusal yarışmanın tam başlangıç yılı kaynaklarda bir yıl farkla veriliyor; bu yüzden tek bir tarih yerine "2010'ların ortası" yazdık.
Festival sırasında neler oluyor?
Formatı anlamanın en iyi yolu yakın tarihli bir edisyona bakmak. 21-27 Ekim 2024'te yapılan 12. festival İstanbul'da üç mekâna yayıldı: Taksim'de Institut français, Kadıköy Gazhane ve Beyoğlu Sineması. Yarışma gösterimleri 22-26 Ekim'de yapıldı.
Programda şunlar vardı:
- Yarışma. Ön jüri (Efe Efeoğlu, Çağla Aslan ve Görkem Kiter), 103 ülkeden gelen 2.085 başvuru arasından 86 kısa filmi seçti. Filmleri Finlandiyalı Asa Lucander, Türkiyeli Sinem Sakaoğlu ve Almanyalı Susanna Jerger'den oluşan uluslararası jüri değerlendirdi.
- Uzun metrajlar. Yedi uzun metraj gösterildi; aralarında Benoît Chieux'nün Sirocco et le Royaume des courants d'air ve Jérémie Périn'in Mars Express filmleri var, ikisi de 2023 yapımı.
- Saygı bölümü. Edisyon, animasyona katkılarından dolayı Ateş Benice'yi andı.
- Atölyeler ve konuşmalar. Jüri üyeleri atölye verdi, genç sanatçılar için portfolyo sunumu yapıldı, bir panelde animasyonda yapay zekâ konuşuldu.
Orantıya dikkat edin: bir yarışma, birkaç uzun metraj ve bol miktarda uygulamalı oturum. Hem izlemek isteyenler hem de bu işin nasıl yapıldığını öğrenmek isteyenler için kurulmuş bir program.
Bağımsız animasyon nedir, neden bir festivali hak ediyor?
Animasyon çoğu zaman "çocuk eğlencesi" rafına konur; bağımsız animasyon bu etiketi sessizce görmezden gelir. Kısa bir animasyon bütün bir fikri beş dakikaya sıkıştırabilir. Bir dağıtımcının belirlediği üretim takvimi olmadığı için yönetmen fikre en uygun tekniği seçebilir: elle çizim, kâğıt kesme, kil, üç boyutlu yazılım ya da bunların karışımı.
Sonuçta animasyon, gerçek çekimin zorlandığı şeyler için bir dile dönüşüyor: rüyalar, korku, imkânsız fizik üzerine kurulu mizah, zaman çizelgesine uymayan anılar. 2022 edisyonunun ödüllü filmleri bu çeşitliliği gösteriyor: seçkide beş dakikalık diyalogsuz bir film de var, kısmen Fransızca ve Farsça anlatılan on dört dakikalık bir hikâye de; biri siyah beyaz, biri üç boyutlu dijital animasyon.
Böyle bir festivalin pratik bir gerekçesi de var. Bağımsız kısa filmler nadiren sinema vizyonuna girer. Festival dışında video platformlarında ya da yapımcıların kendi sayfalarında kalırlar. Festival onları gerçek bir perdeye, seyircinin aynı anda güldüğü bir salona taşır; yapımcılara izleyiciyle ve birbirleriyle konuşma şansı verir.
2023'te Kadıköy'de gösterilen seçkide neler vardı?
Herkes festival haftasına katılamaz, bu yüzden dernek seçkileri başka salonlara da götürüyor. 2023'te Kadıköy'deki sanat sineması Sinematek/Sinema Evi, festivalin 2022 edisyonunda ödül alan filmleri gösterdi. O yılın ana jürisinde İngiliz Aardman Animations stüdyosunun kurucu ortaklarından Peter Lord, Aneta Ozorek ve Ayçe Kartal vardı. Onuncu festival 2022'de yapılmıştı.
Program, bugün bağımsız animasyonun nasıl göründüğüne dair güzel bir portre:
| Film | Yönetmen | Ülke, yıl | Süre |
|---|---|---|---|
| À coeur perdu | Sarah Saidan | Fransa, 2022 | 14'32" |
| Kuru Kâbus | Mert Avcı, Sinan Kutluay, Mert Değirmencioğlu, Hüseyin Ünlü | Türkiye, 2022 | 5'49" |
| Mon tigre | Jean-Jean Arnoux | Fransa, 2022 | 14'10" |
| Golden Margarite | Keren Sofi Karasik | İsrail, 2021 | 6'35" |
| The Record | Jonathan Laskar | İsviçre, 2022 | 8'38" |
| To The Last Drop | Simon Schnellmann | Almanya, 2022 | 5'46" |
| Shall We Talk? | Katya Mikheeva | Rusya, 2022 | 5'00" |
| La reine des renards | Marina Rosset | İsviçre, 2022 | 8'50" |
| Pandaların Nesli Nasıl Tükendi? | Halim Yentur | Türkiye, 2022 | 4'48" |
| Loop | Pablo Polledri | İspanya, 2022 | 8'00" |
| Les larmes de la Seine | Yanis Belaid ve bir yönetmen ekibi | Fransa, 2022 | 8'49" |
Birkaç şey göze çarpıyor. Yedi ülkeden on bir film toplam yaklaşık 91 dakika ediyor; yani tam bir sinema akşamı. Üç filmle Fransa başta, Türkiye ve İsviçre ikişer filmle onu izliyor. Filmlerin beşi diyalogsuz; bu yüzden dilden dile rahat geçiyorlar. En kısa film 4'48", en uzunu 14'32". Ve baskın ruh hâli çeşitlilik: biri siyah beyaz, biri 3B, çoğu renkli.
Festivali nasıl deneyimlersiniz?
Tarihlere bakın. Festival genellikle sonbaharda yapılıyor: 2024'te de 2026'da da Ekim. Kesin tarihler ve mekânlar her yıl değişiyor; planlamadan önce festivalin sitesine (canlandiranlar.com) ve sosyal medya hesaplarına göz atın. 2024'te mekânlar hem Avrupa yakasına (Taksim, Beyoğlu) hem Anadolu yakasına (Kadıköy) yayılmıştı.
Tek tip film beklemeyin. Kısa filmler genellikle bloklar hâlinde gösterilir, size uyan bloğu seçin. Bir kısa film seçkisi iyi bir ilk adım: yukarıdaki 2023 seçkisi gibi, doksan dakikada on kadar film görür, birkaç farklı üslup tanır, sonra neyin peşine düşeceğinize karar verirsiniz.
Uzmanlık değil merak getirin. Kimse sizden stop motion ile kesme animasyon arasındaki farkı bilmenizi beklemiyor. Diyalogsuz bir film herkesin anlayabileceği şekilde yapılmıştır. Konuşmalı filmlerde İstanbul'daki bu tür gösterimlerde Türkçe altyazı olağandır, İngilizce altyazı da çoğu zaman bulunur; yine de programa bakın.
Yan etkinliklere gidin. Atölyeler ve paneller festivalin bir gösterim serisinden bir topluluğa dönüştüğü yerler. Öğrenciyseniz ya da hobi olarak çiziyorsanız, portfolyo sunumları öbür genç sanatçıların ne ürettiğini gösterir.
Haftanın ötesine bakın. Dernek, İstanbul Çizgi Roman ve Sanat Festivali ile Kadıköy Çizgi Roman Festivali gibi etkinliklere atölye ve gösterimlerle katılıyor; Kadıköy'deki gibi salonlarda seçkiler de sunuyor.
Sıkça sorulan sorular
Canlandıranlar Festivali'ni kim düzenliyor?
Canlandıranlar Derneği düzenliyor. Dernek ayrıca 2010'dan beri yeni animasyon projelerini destekleyen Canlandıranlar Yetenek Kampı'nı yürütüyor.
Festival ne zaman yapılıyor?
- edisyon 21-27 Ekim 2024'te yapıldı, 14. edisyon için 19-25 Ekim 2026 duyuruldu. Yıllık bir etkinlik, ama tarihler ve mekânlar değişiyor; resmî siteye bakın.
Sadece profesyoneller için mi?
Hayır. Herkese açık bir festival. Yarışma ve atölyeler profesyonellere ve öğrencilere hitap ediyor, ama gösterimler animasyona meraklı her izleyici için ve pek çok film hiç dile ihtiyaç duymuyor.
Yarışmalı mı?
Evet. Uluslararası yarışmada En İyi Film, En İyi İlk Film, En İyi Öğrenci Filmi ve En İyi Türkiye Filmi ödülleri var; ayrıca eleştirmen jürisi kendi ödülünü veriyor.
Yakınınızdaki animasyon etkinlikleri
Bağımsız bir festivalin tadını çıkarmanın en iyi yolu ondan zamanında haberdar olmak. Şehrinizdeki film ve kültür etkinlikleri için takvim.in'i takip edin, Ekim yaklaşırken Canlandıranlar'ın sitesine de göz atın. Hiç kısa animasyon seçkisi izlemediyseniz, başlamak için çok kolay bir adres.
